Hortologia.eu - Facebook  gplus32

Zapisz

Zioła z parapetu

ziola z parapaetuNa działkach uprawiamy coraz więcej ziół, zarówno pod względem rozpowszechnienia uprawy jak i gatunkowej różnorodności. Dzięki temu sami możemy zrobić odpowiedni zapas ziół na czas zimy, wybierając je wg własnego upodobania, a także odpowiednią dla danego surowca metodę konserwacji, jak na przykład suszenie, zasolenie w słoiczkach czy mrożenie. Świeże zioła są jednak nieporównanie bardziej aromatyczne, wykazują maksimum swoich właściwości leczniczych i przyprawowych. Dostęp do nich poza sezonem, w okresie od późnej jesieni do wiosny, można uzyskać uprawiając je w warunkach domowych.

Domową uprawę ziół najlepiej jest rozpocząć na wiosnę, aby rośliny odpowiednio wyrosły i utrzymały się do następnego sezonu. Krótki czas dziennego naświetlenia w okresie jesienno-zimowym jest najważniejszym problemem i może zadecydować o powodzeniu uprawy. Dlatego rośliny należy umieścić na parapetach południowych okien, o największym nasłonecznieniu.

Do uprawy ziół można wykorzystać różnego rodzaju pojemniki, naczynia, doniczki oraz skrzynki balkonowe, plastikowe, gliniane, drewniane. Wszystkie powinny mieć otwory w dnie oraz na dole warstwę grubego piasku, co pozwoli na odpływ nadmiaru wody. Ziemia może być kompostowa z dodatkiem torfu i piasku lub inspektowa. W dużych pojemnikach można wysadzać kilka rodzajów ziół, dobierając je w artystyczne kompozycje kształtów i kolorów albo według zasady podobnego wykorzystania (np. zestawy ziół leczniczych).

Są trzy sposoby zaprowadzenia uprawy. Można zacząć od wysiania nasion (i to jest najtrudniejsza droga), kupić gotową sadzonkę lub niedużą roślinę (co jest najłatwiejsze) w sklepie ogrodniczym. Najlepiej taką roślinę od razu przesadzić do odpowiednio dużej doniczki. Rośliny nawozi się co dwa tygodnie, zaczynając od pierwszego tygodnia po wykiełkowaniu w pierwszym przypadku, ukorzenieniu w drugim, czy po przesadzeniu w trzecim. Świeże listki zbiera się w miarę potrzeby, zaczynając zawsze od najstarszych.

Niektóre z roślin przyprawowych, jak lubczyk, pietruszka, seler, szczypiorek można pędzić, czyli do doniczek z ziemią wysadzać zdrowe korzenie tych roślin, w których zmagazynowane są substancje zapasowe. Do pędzenia wybiera się korzenie posiadające szeroką szyjkę korzeniową, skąd wyrośnie młoda natka. Pierwszy zbiór będzie po około sześciu-ośmiu tygodniach od założenia uprawy.

W domu uprawiać można wiele roślin przyprawowych, m. in. takie jak: bazylia, koper, lebiodka, melisa, hyzop, ty-mianek, mięta, rzeżucha.

Właściwości lecznicze roślin przyprawowych znane były od dawna. Zaletą spożywania świeżo wyhodowanych roślin jest fakt, że rośliny takie, czy ich części spożywane szybko po zerwaniu, zawierają stosunkowo dużo biologicznie czynnych związków. Im dłuższy jest czas od zerwania liści, czy łodygi rośliny, im dłużej poddajemy je obróbce termicznej, tym więcej tracimy substancji biologicznie czynnych.

Dlatego tak cenną rzeczą jest dodawanie do sałatek świeżych liści ziół, czy roślin przyprawowych. Podobnie dodając świeże rośliny przyprawowe przy sporządzaniu soku warzywnego uzyskujemy nie tylko poprawę jego smaku i bukietu zapachowego, ale przede wszystkim, znaczne stężenie związków leczniczych. Oczywiście soku takiego nie należy długo przetrzymywać nawet w lodówce, a raczej spożywać od razu po sporządzeniu, bowiem uwolnione podczas uzyskiwania soku z komórek roślin enzymy powodują szybki rozkład wielu czynnych związków. Trudno zresztą nie zauważyć, że sok taki szybko ciemnieje i zmienia smak. Podobnie większość liści czy innych części roślin przyprawowych, jeśli chcemy korzystać z zawartych w nich biologicznie czynnych związków, powinno dodawać się dopiero w ostatniej fazie przygotowywania potraw.

BAZYLIA

Dziś rzadko bywa stosowana w lecznictwie, chociaż zawiera wiele związków biologicznie czynnych, z których najważniejszym jest olejek eteryczny będący mieszaniną kilkudziesięciu składników. Ponadto bazylia zawiera garbniki, saponiny, glikozydy kwaśne, flawonoidy i sole mineralne. Ma działanie: żołądkowe, wiatropędne, moczopędne.

Bazylia zwiększa wydzielanie soku żołądkowego przez co poprawia trawienie, zwłaszcza u ludzi cierpiących z powodu niedokwaśnego nieżytu żołądka. Przywraca zaburzoną czynność ruchową przewodu pokarmowego, co jest ważne u osób ze skłonnością do przewlekłych zaparć, a także z objawami długotrwałych wzdęć i nadmiernym odbijaniem. Garbniki i flawonoidy zapobiegają nadmiernej fermentacji w jelitach.

Ze względu na swoje stosunkowo łagodne działanie bazylia może być wykorzystywana w łagodzeniu zaburzeń trawiennych u osób w wieku podeszłym. Bazylia stosowana jest obecnie jako aromatyczna przyprawa kuchenna ułatwiająca trawienie i poprawiająca smak wielu potraw. Olejek z bazylii (1-2 krople) bywa niekiedy stosowany w aromaterapii jako środek znoszący zmęczenie, zwłaszcza umysłowe.

Bazylia jest przyprawą rozpowszechnioną w kuchni śródziemnomorskiej, zwłaszcza włoskiej. Używana jest równie często w stanie świeżym, jak i suszona, jako aromatyczny i smakowy dodatek do wszystkich dań z pomidorów, pizzy, sałatek, do pieczeni wieprzowej i baraniej, drobiu i ryb, do twarogu i masła ziołowego.

KOPER OGRODOWY

Największą ilość substancji czynnych zawierają owoce kopru, znacznie mniej łodygi i liście. A jest to przede wszystkim olejek eteryczny, nadający charakterystyczny zapach.
Koper zawiera flawonoidy, związki kumarynowe, witaminy C, B1, B2, PP, P, prowitaminę A, sole mineralne. Ma działanie: rozkurczowe, żołądkowe, przeciw bakteryjne, wiatropędne.

Substancje zawarte w owocach kopru zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz dróg moczowych. Pobudzają wydzielanie soków trawiennych, zwłaszcza żołądkowego. Hamują w jelitach rozwój bakterii fermentujących. Dzięki tym właściwościom owoce kopru są skutecznym środkiem wiatropędnym, a przy tym pozbawionym działań ubocznych. Mogą być podawane niemowlętom i dzieciom.

Wyciągi z ziela i owoców kopru stosuje się w przypadku dolegliwości bólowych ze strony przewodu pokarmowego, w skurczach spastycznych jelit, dróg moczowych, a także w zaburzeniach snu.

Owoce kopru są dobrym środkiem znoszącym kolki i wzdęcie w przewodzie pokarmowym, poprawiają również apetyt.

Medycyna ludowa zalecała wyciągi z owoców kopru kobietom karmiącym piersią dla zwiększenia wydzielania mleka. Podobne, ale znacznie słabsze działanie wykazują świeże liście i łodygi kopru.

Koper ogrodowy najlepiej uprawiać w większych skrzynkach, gdyż jednorazowo sporo się go używa. Liście kopru są przyprawą bardzo rozpowszechnioną w kuchni polskiej, przede wszystkim w sezonie letnim. Tymczasem zimą i wiosną dodatek świeżego kopru bardzo uatrakcyjnia pure ziemniaczane, zupy, surówki.

MIĘTA

Do celów leczniczych można wykorzystywać młode, zdrowe liście mięty, zawierające olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest mentol. Ponadto występują w nich garbniki, flawonoidy, związki gorzkie, kwasy organiczne i sole mineralne. Ma działanie: żołądkowe, żółciopędne, wiatropędne, dezynfekujące, rozkurczowe, przeciwbólowe, uspokajające.

Mięta należy do ziół wszechstronnie działających. Związki czynne w niej zawarte pobudzają wytwarzanie soków trawiennych, soku żołądkowego i żółci, co ułatwia trawienie pokarmów, zwiększa łaknienie, znosi nadmierne skurcze mięśni gładkich przewodu pokarmowego i dróg żółciowych, usuwa wzdęcia brzucha. Mięta zwiększa ilość wydalanego moczu, ma działanie uspokajające i nieznacznie obniża ciśnienie krwi.

Miętę najlepiej kupić w postaci małej roślinki, gdyż nie da się w domu wyhodować jej z nasion. Można natomiast z podziemnej części rośliny rosnącej na polu odciąć sadzonkę rozłogową o białawym kolorze i ukorzenić w doniczce (mięta rozrasta się na działkach jak chwast). Ze świeżej mięty można przygotowywać orzeźwiające napoje, listki można dodawać do lodów, deserów, sałat, farszów mięsnych, ryb i twarogu.

TYMIANEK

Ziele tymianku zawiera olejek eteryczny, (którego główne składniki to tymol, karwakrol, p-cymol, a-pinen, linalol, borneol, cyneol). Ponadto zawiera garbniki, fenolokwasy (kawowy, chlorogenowy, kumarowy, fenolowy) trójterpeny (kwas ursolowy), flawonoidy, związki gorzkie. Ma działanie: wykrztuśne, dezynfekujące, żołądkowe, rozkurczowe.

Związki czynne z tymianku zwiększają wydzielanie śluzu w drogach oddechowych oraz pobudzają ruchy nabłonka rzęskowego. Ułatwia to oczyszczanie się dróg oddechowych, odkrztuszanie plwociny.

W zaburzeniach pracy przewodu pokarmowego tymianek zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i ułatwia trawienie. Ponadto wyciągi z tymianku zapobiegają nadmiernej fermentacji w jelitach, a także niszczą pasożyty jelitowe.

Większą aktywnością od wyciągów wodnych charakteryzuje się olejek tymiankowy, który może być wykorzystany do inhalacji, sporządzania płynów do płukania jamy ustnej i gardła, kąpieli w przypadku chorób skóry, w bólach towarzyszących chorobom narządu ruchu.

Tymianek ma również szerokie zastosowanie w praktyce kulinarnej. Używany jest jako przyprawa do mięsa, wędlin, pasztetów, farszów mięsnych, drobiu, ryb. Listki tymianku dodaje się także do sałatek, kwaszenia ogórków, sporządzania octu ziołowego, jarzynki z marchewki, potraw ze strączkowych, kapusty oraz pomidorów. Podobnie jak melisę wykorzystuje się go do smarowania ryb morskich w celu usunięcia ich zapachu.

MELISA

W celach leczniczych zbiera się liście lub ziele, które po zgnieceniu mają zapach cytryny. Melisa swój zapach zawdzięcza olejkowi eterycznemu, (którego głównymi składnikami są cytronelal, cytral i geraniol). Ponadto w liściach występują flawonoidy, garbniki, trójterpeny, substancje gorzkie, śluzy, fenolokwasy (kwas kawowy, chlorogenowy) i inne kwasy organiczne. Ma działanie: uspokajające, przeciwskurczowe, wiatropędne.

Liście melisy są bardzo łagodnym, a jednocześnie skutecznym środkiem uspokajającym. Zmniejszają nadmierne napięcie układu nerwowego. Melisa może w wielu przypadkach z powodzeniem ograniczyć konieczność przyjmowania syntetycznych leków uspokajających. Jest korzystna dla młodych, którzy uczą się lub pracują umysłowo, jest bardzo skuteczna również dla ludzi w wieku podeszłym. Melisę dobrze tolerują ludzie znerwicowani z objawami lęku, poczuciem zagrożenia i trudnościami z zasypianiem. Jest dobrym środkiem do stosowania w nerwicy wegetatywnej, objawiającej się różnymi dolegliwościami ze strony narządów wewnętrznych np. żołądka, jelit, serca i naczyń krwionośnych. Może być pomocna w leczeniu łagodnych zaburzeń rytmu serca.

Wyciągi melisy regulują pracę przewodu pokarmowego. Znoszą stany skurczowe jelit i dróg żółciowych. Mają także działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Znane i cenione jest działanie melisy w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy.

Melisa jest stosowana jako dodatek aromatyzujący do herbaty oraz jako składnik różnych mieszanek ziołowych do picia. Świeże listki dodaje się do sałatek, twarogu, do dań z ryżu, jajek oraz do zimnych pieczeni i sosów. Można listkami melisy natrzeć ryby morskie, wówczas tracą specyficzny zapach.