Hortologia.eu - Facebook  gplus32

Zapisz

Irysy cebulowe

kosacce holenderskie irysyKosaćce, często znane pod nazwą irysów, stanowią bardzo duży i zróżnicowany rodzaj. Poszczególne gatunki bardzo różnią się od siebie i występują w najróżniejszych warunkach siedliskowych, poczynając od pustyń na Bliskim Wschodzie, przez stepy Azji Środkowej po północne skraje Europy. Botanicy mieli niemało pracy, aby tak różne gatunki sklasyfikować. Kosaćce cebulowe zostały jeszcze podzielone na trzy rodzaje, w zależności od budowy kwiatów i cebul, rodzaju ulistnienia i oczywiście miejsca pochodzenia.

Najbardziej znane, choć wcale nie tak często uprawiane w naszych ogrodach, są irysy holenderskie. Znamy je z kwiaciarń, gdzie ich cięte kwiaty można kupić niemal w każdej porze roku. Nazwane są holenderskimi, ponieważ to Holendrzy przyczynili się do powstania wielu odmian wielokrotnie krzyżując kilka gatunków rosnących dziko w Hiszpanii i Portugalii. Jak się można domyśleć, irysy te nie bardzo nadają się do uprawy w naszych warunkach. Mimo tego importowane cebule do sadzenia są oferowane przez sklepy późnym latem. Można próbować uprawiać je w naszym klimacie, ale tylko w zachodniej Polsce, w miejscach ciepłych, osłoniętych, z ziemią żyzną, przepuszczalną, łatwo się ogrzewającą. Cebule sadzi się we wrześniu, późniejsze sadzenie jest ryzykowne, nie zdążą się ukorzenić przed nadejściem chłodów jesiennych. Po pierwszych mrozach, gdy powierzchnia ziemi zamarznie, trzeba irysy holenderskie nakryć, aby ziemia nie przemarzła głęboko. Irysy powinny zakwitnąć w lipcu.

Mniej znane są irysy angielskie. Są to odmiany pochodzące z północnej Hiszpanii. Kwiaty ich ukazują się pod koniec czerwca, lub na początku lipca. Są dość duże, o średnicy 12-13 cm, kształtem przypominają nieco powszechnie znane irysy holenderskie, ale mają szerokie płatki. Najczęściej spotykana jest odmiana o kwiatach nieco niebieskich, rzadziej odmiana o kwiatach bladoniebieskich. Znane są odmiany o kwiatach białych, fioletowych, zdarzają się też odmiany o płatkach pokrytych plamkami i innymi wzorami. Na jednym pędzie z reguły są dwa kwiaty, ale mogą zdarzyć się i trzy. Irysy angielskie bardziej od holenderskich nadają się do naszego klimatu. Mogą rosnąć na jednym miejscu przez kilka lat, ale wymagają miejsca nieco bardziej wilgotnego, lekko ocienionego, gleby o obojętnym lub lekko kwaśnym odczynie. Sadzi się je we wrześniu, na głębokość około 10 cm. Na zimę dobrze jest zabezpieczyć przed nadmiernym przemarznięciem, przynajmniej pierwszej zimy. Starsze, lepiej ukorzenione kępy, mogą przetrwać zimę bez zabezpieczenia.

Zupełnie inaczej wyglądają i skądinąd pochodzą kosaćce cebulowe zaliczane do rodzaju Iridodictyum. Mimo południowego pochodzenia dają sobie radę i w naszym klimacie. Kwitną bardzo wcześnie, często jeszcze przed korkusami. Oczywiście, że zależy to od miejsca, które powinno być osłonięte, ciepłe i słoneczne. Gleba powinna być żyzna, ale przepuszczalna, piaszczysto-gliniasta. Cebule sadzi się na głębokość od 5 do 8 cm, nie głębiej. Latem, gdy cebule przechodzą okres spoczynku, dobrze jest zabezpieczyć je przed nadmiarem wilgoci, nakrywając folią miejsce, gdzie w ziemi drzemią cebule. W obrocie można spotkać kilka gatunków. Iridodictyum bakterianum (Iris bakteriana) wyróżnia się purpurawofioletową barwą kwiatów. Zakwitające kwiaty mają wysokość 12-20 cm. Kwiaty są pachnące, zapachem przypominają fiołki. Mogą pojawić się już w lutym, a w marcu na pewno.

Następny gatunek wyróżnia się żółtą barwą kwiatów - Iridodictyum danfordiae (Iris danfordiae). Na żółtych płatkach występują czarne i zielonkawe kropkowania. Rozkwitające kwiaty sięgają zaledwie 10 cm, ale średnica kwiatów dochodzi do 5 cm. W czasie kwitnienia liście nie są wyższe od kwiatów, ale potem wyrastają do długości nawet 40 cm.

Za najładniejszy uważany jest przez wielu gatunek Iridodictyum histroides (Iris histroides). Ma niebieskie kwiaty, w czasie kwitnienia wysokości zaledwie 5-8 cm. W tym czasie liście ledwo wychylają się z ziemi i nie zasłaniają kwiatów, ale potem dorastają na bardzo długie. Kwiaty czysto niebieskie, na dolnych płatkach występuje biała plama ze złotożółtą strzałką. Gatunek ten zakwita bardzo wcześnie, często jeszcze w okresie, gdy nie całkiem stopniał śnieg, ale kwiaty mogą przetrwać nawet kilkustopniowe mrozy.

Jeszcze jeden gatunek z tej grupy można spotkać w naszych ogrodach, to Iridodictyum reticulatum (Iris reticulatum), czyli kosaciec żyłkowany, nazwę swoją zawdzięcza siateczkowatym łuskom okrywającym cebule. Wyrasta nieco wyżej od poprzednich, i wcześniej pojawiają się jego liście. Kwiaty mają delikatną budowę, barwę najczęściej ciemną, fioletowoniebieską i fiołkowy zapach. Zakwitną wiosną, jednak później od poprzedniego gatunku. Lubi podłoże przepuszczalne, lekko zasadowe.

Trzecia grupa kosaćców cebulowych, zaliczanych do rodzaju Juno, ma zupełnie inny pokrój. Roślina przypomina nieco kukurydzę, ponieważ na pędzie występuje kilka liści, odstających od łodygi pod kątem. Z cebuli wyrastają mięsiste korzenie, które w odróżnieniu od wielu innych roślin cebulowych, są trwałe i nie zasychają podczas letniego spoczynku. Kosaćce te występują w krajach cieplejszych i chcąc je uprawiać w naszym klimacie trzeba się liczyć z koniecznością corocznego zakupu cebul.