Hortologia.eu - Facebook  gplus32

Zapisz

Dlaczego płodozmian?

Zmianowanie warzyw

Powierzchnia działki nie jest duża i najczęściej podzielona na stałe kwatery. Również uprawy warzywne zajmują zwykle te same powierzchnie. Co więcej - na działce uprawia się wciąż te same gatunki warzyw. Po kilku latach obserwujemy więc stopniowy spadek plonu. Następuje zjawisko nazywane często „zmęczeniem gleby". Poszczególne gatunki roślin zubożają glebę, pobierając składniki pokarmowe z warstwy uprawnej. Wydzielają też przez system korzeniowy różne substancje. Pozostające w glebie resztki roślinne wraz z wydzielinami korzeni wpływają hamująco na wzrost roślin tego samego gatunku czy też gatunku z tej samej rodziny botanicznej. Oprócz tego, wzrasta ilość patogenów w glebie, można się zatem spodziewać nasilenia występowania różnych chorób i szkodników znajdujących do swego rozwoju sprzyjające warunki w glebie. Można uniknąć tego niekorzystnego zjawiska, jeśli wprowadzi się właściwy płodozmian.

Poszczególne gatunki roślin zubożają glebę, pobierając składniki pokarmowe z warstwy uprawnej. Wydzielają też przez system korzeniowy różne substancje. Pozostające w glebie resztki roślinne wraz z wydzielinami korzeni wpływają hamująco na wzrost roślin tego samego gatunku czy też gatunku z tej samej rodziny botanicznej. Oprócz tego, wzrasta ilość patogenów w glebie, można się zatem spodziewać nasilenia występowania różnych chorób i szkodników znajdujących do swego rozwoju sprzyjające warunki w glebie. Można uniknąć tego niekorzystnego zjawiska, jeśli wprowadzi się właściwy płodozmian.

W warzywniku na działce trudno jest ustalić bardzo dobry płodozmian na kilka czy kilkanaście lat naprzód, ze względu na małą powierzchnię i dużą różnorodność uprawianych gatunków. Sprawa ta jest znacznie łatwiejsza w przypadku, gdy ustala się płodozmian na dużych powierzchniach, np. przy rotacji 4- lub 5-letniej.

W małym warzywniku należy co roku wprowadzać zmianowanie racjonalne, uwzględniające w płodozmianie przede wszystkim plon główny. Są to warzywa o długim okresie wegetacji, które pozostają najdłużej w gruncie, np. ogórek, pomidor, papryka, oberżyna, warzywa kapustne, korzeniowe. Oprócz plonu głównego, w intensywnej uprawie wprowadza się przedplony, poplony, uprawy współrzędne (zwane czasem mieszanymi). Wszystko po to, by jak najlepiej wykorzystać miejsce oraz przedłużyć okres korzystania ze świeżych warzyw. Przy właściwym rozplanowaniu upraw potrzebna jest dobra znajomość wymagań poszczególnych gatunków co do nawożenia, zapotrzebowania na próchnicę i ich wpływu na glebę. Zmianowanie musi zapewnić utrzymanie naturalnej żyzności gleby, ograniczenie rozwoju chorób i szkodników, a zatem też zmniejszenie ryzyka uprawy (zapobieganie niepowodzeniom).

Jednym z podstawowych zadań działkowca przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego, jest ustalenie właściwego zmianowania, najlepiej jesienią. Należy je rozpocząć od wyznaczenia powierzchni zasiewów i nasadzeń planowanych w roku następnym. Wybiera się grupy roślin o podobnych wymaganiach agrotechnicznych i podobnym oddziaływaniu na glebę oraz uwzględnia się długość rotacji, czyli okres, po jakim dana grupa roślin będzie znów uprawiana na tym samym miejscu. Trzeba pamiętać, że taka rotacja musi być zachowana, w przeciwnym wypadku zwiększa się ryzyko występowania szkodników i chorób, np. częsta uprawa marchwi w tym samym miejscu sprzyja rozwojowi takich chorób jak: zgorzel gnilna korzeni, zgnilizna twardzikowa. Pojawia się więcej nicieni.

Każdy płodozmian należy rozpocząć od uprawy roślin poprawiających warunki glebowe, czyli właściwości fizyczne, biochemiczne oraz fitosanitarne. Na końcu zaś uwzględnia się grupę roślin, które na ogół mają małe wymagania co do stanowiska. W płodozmianie należy też umieścić nawozy zielone, które na działkach zwykle uprawiane są jako poplon. Duże znaczenie mają rośliny motylkowe, współżyjące z bakteriami, mającymi zdolność wiązania azotu z powietrza, gleba będzie więc wzbogacona w ten składnik. Na uwagę zasługuje też facelia, o właściwościach fitosanitarnych, jest to ponadto roślina miododajna. Minimalny czas jej wzrostu to 6 tygodni. Dezynfekująco na glebę wpływają takie rośliny jak nagietek czy aksamitka, dlatego warto je również uwzględniać w płodozmianie warzywnym.

Planując rozmieszczenie upraw, trzeba brać również pod uwagę warunki, jakie mamy na działce, czyli rodzaj gleby, możliwości zdobycia nawozów organicznych, możliwości podlewania, niekiedy sąsiedztwo roślin oraz czas jaki możemy poświęcić na pielęgnację warzyw. Rodzaj płodozmianu zależy też od naszego zapotrzebowania na plony warzyw i ich przeznaczenie.

Mając na działce lekką glebę, raczej nie planujmy tam warzyw o największych wymaganiach glebowych (kalafior, brokuł, seler, cebula, pietruszka, ogórek i inne dyniowate). Lżejsze gleby muszą być dobrze nawiezione. Wykorzystanie nawozów organicznych przez rośliny jest różne. W pierwszym roku po oborniku czy kompoście zazwyczaj uprawia się rośliny o długim okresie wegetacji, które pobierają największe ilości składników pokarmowych.

Wykorzystanie składników z warstwy uprawnej wiąże się z reakcją danej rośliny na obecność próchnicy w glebie, z długością jej systemu korzeniowego. Dlatego też jedną z zasad prawidłowego zmianowania jest to, żeby po roślinach płytko korzeniących się (np. cebula, ogórek) uprawiać warzywa o głębokim systemie korzeniowym, wtedy warstwa uprawna jest właściwie wykorzystana -pobierane są wtedy składniki pokarmowe najpierw z górnych warstw gleby, a następnie z głębszej warstwy.
Uprawiane rośliny oddziaływują na glebę w różny sposób, np. są uprawy silnie zachwaszczające glebę lub pozostawiające stanowisko wolne od chwastów. Te właściwości roślin także należy brać pod uwagę i utrzymywać zasadę, że rośliny wrażliwe na zachwaszczenie (cebula z siewu, pietruszka, marchew) dobrze jest uprawiać po warzywach z rozsady (odchwaszczających glebę). Po roślinach silnie porażonych przez choroby i szkodniki powinno się uprawiać rośliny odporne, lub nie będące żywicielem.

Dobra znajomość różnych właściwości roślin pozwoli na dobór gatunków (np. w uprawach współrzędnych, czy też na grządkach sąsiadujących ze sobą) w taki sposób, by rośliny wzajemnie korzystnie oddziaływały na siebie.

Na podstawie wieloletniego obcowania z roślinami można zaobserwować, że mają one zdolności „wzajemnego wspierania się" za pomocą wydzielanych zapachów czy też wydzielin korzeniowych. Wpływają np. dodatnio na wzrost sąsiadującej rośliny, poprawiają aromat owoców, mogą działać odstraszająco na szkodniki lub też hamować rozwój niektórych bakterii chorobotwórczych. Wydzieliny korzeni mogą powodować, że w najbliższym sąsiedztwie korzeni uprawianych roślin dobrze rozwija się szczególna mikroflora i mikrofauna, która działa optymalnie na wzrost roślin i rozwój żywych organizmów glebowych. To korzystne zjawisko najlepiej przebiega przy wzbogaceniu gleby kompostem. Pozytywny wpływ na rosnące warzywa mają również popularne rośliny przyprawowe, jednoroczne lub dwuletnie, które powinno się dosadzać w pobliżu upraw. Mają one korzystne działanie dezynfekujące, odstraszają niektóre szkodniki, zwabiają owady pożyteczne, przeważnie są nektarodajne.

Podsumowując powyższe rozważania dotyczące układania płodozmianu, pamiętać należy o zachowaniu podstawowych zasad:

- zmianowanie co najmniej 4-letnie (najczęściej 4-7 lat);

- następstwo roślin na danej grządce powinno uwzględniać ich zapotrzebowanie na składniki pokarmowe (kolejne lata po nawożeniu organicznym), z czym wiąże się także wykorzystywanie nawozów organicznych;

- nie może nastąpić jednostronne wyczerpanie gleby z niektórych składników pokarmowych;

- unikanie następstwa warzyw z tej samej rodziny botanicznej;

- następstwo roślin o różnym zasięgu systemu korzeniowego (na przemian płytko się korzeniące i o głębszym systemie korzeniowym);

- obecność w zmianowaniu roślin motylkowych, czyli wprowadzanie nawozów zielonych;

- uwzględnianie roślin mających znaczenie fitosanitarne;

- po roślinach silnie porażonych przez choroby i szkodniki powinny być uprawiane rośliny odporne oraz rośliny nieżywicielskie;

- po roślinach zachwaszczających glebę powinny rosnąć takie, które nie dopuszczają do jej zachwaszczenia.

Tags: warzywnik, płodozmian, zmianowanie