Hortologia.eu - Facebook  gplus32

Zapisz

Warunki klimatyczne a uprawa warzyw

Warunki klimatyczne to zespół czynników, które oddziaływują na wzrost i rozwój roślin. Ze względu na pochodzenie roślin uprawnych, w tym również warzyw, z różnych stref klimatycznych, różne są ich wymagania i różne też są skutki oddziaływania na nie naszych warunków środowiskowych.

ŚWIATŁO

Światło jest niezbędne dla roślin do życia. Jego jakość, natężenie oraz długość naświetlenia sterują wzrostem i rozwojem rośliny, decydują o wielkości i jakości uzyskanego plonu. Rośliny czerpią energię głównie ze światła słonecznego. W uprawie w gruncie nieosłoniętym, przy właściwej agrotechnice, ilość światła jest dla roślin wystarczająca. Niedobory mogą wystąpić jedynie przy nadmiernym zagęszczeniu roślin lub zachwaszczeniu uprawy.

Ważnym czynnikiem związanym ze światłem, mającym decydujący wpływ na rozwój roślin jest długość dnia. Najlepiej rozpoznany jest wpływ długości dnia na kwitnienie roślin. Pod względem reakcji na ten czynnik, rośliny dzieli się na wiele grup, z których najważniejsze to:

rośliny dnia długiego czyli takie, które zakwitają, gdy długość dnia równa się lub przekracza 14 godzin. Do tej grupy należą takie gatunki warzyw jak sałata, rzodkiewka, szpinak, kapusta pekińska. Aby uniknąć wybijania w pędy kwiatostanowe przed wytworzeniem części jadalnej, uprawia się je wczesną wiosną, gdy dzień jest jeszcze odpowiednio krótki lub późnym latem i jesienią, gdy już skrócił się na tyle, że nie powoduje niekorzystnej dla nas reakcji roślin.

rośliny dnia krótkiego - tj. takie, które zakwitają przy dniu krótszym niż 12 godzin, wiele z nich do obfitego kwitnienia potrzebuje dnia 10-godzinnego lub krótszego np. papryka.

rośliny dnia pośredniego - zakwitają, gdy długość dnia wynosi od 12 do 14 godzin. Do tej grupy zalicza się niektóre odmiany fasoli.

rośliny fotoperiodycznie obojętne - czyli takie, które nie reagują na długość dnia i kwitną zarówno przy dniu długim jak i krótkim. Są to np. warzywa kapustne, pomidor, ogórek, niektóre odmiany dyni.

Długość dnia ma wpływ nie tylko na kwitnienie roślin, ale także na inne ich fazy rozwojowe np. na wiązanie główek u cebuli i czosnku, co odbywa się przy dniu długim, czy na wytwarzanie bulw ziemniaka czemu sprzyja dzień krótki.

TEMPERATURA

Wzrost i rozwój roślin przebiega w pewnym, charakterystycznym dla danego gatunku przedziale temperatur pomiędzy temperaturą minimalną i maksymalną. Wymagania termiczne rośliny zmieniają się wraz z jej wiekiem i fazą rozwojową.

Temperatura minimalna to taka, przy której dana faza rozwojowa się rozpoczyna (np. min. temperatura kiełkowania nasion), optymalna to taka, przy której przebiega ona najszybciej, a maksymalna to ta, powyżej której już ona nie zachodzi. Minimalne temperatury wschodów i wzrostu decydują o terminie siewu, pojawianiu się wschodów, a w przypadku gatunków o dużych wymaganiach cieplnych - determinują możliwość ich uprawy i uzyskanie zadowalających plonów w danym rejonie.

Niska temperatura minimalny kiełkowania i wzrostu wielu warzyw (groch 2°C, marchew 4-5°C, pietruszka 2-3°C), jak również duża wytrzymałość na wiosenne przymrozki sprawiają, że możemy je uprawiać z siewów wczesnowiosennych.

Rośliny o wysokich wymaganiach cieplnych jak np. dynie, kawony (arbuzy), melony, pomidory, paprykę, oberżynę ze względu na niskie temperatury panujące wiosną, uprawia się pod osłonami lub wysadza i wysiewa do gruntu znacznie później, gdy średnia dobowa temperatura powietrza przekroczy 14°C, a gleba jest dostatecznie nagrzana. O terminie rozpoczęcia uprawy warzyw ciepłolubnych decyduje też występowanie wiosennych i jesiennych przymrozków, według których określa się termin sadzenia lub siewu oraz termin ostatnich zbiorów roślin.

W uprawie pod osłonami, gdzie istnieje możliwość regulacji temperatury i utrzymania jej na poziomie optymalnym dla gatunku, nie należy zapominać o tym, że w warunkach naturalnych rośliny podlegają dobowym wahaniom temperatury. W dzień temperatura jest wyższa niż w nocy. Zjawisko polegające na reakcji roślin na te zmiany nosi nazwę termoperiodyzmu i jest niezbędne do prawidłowego ich wzrostu i rozwoju. Potwierdzeniem tego jest niższy plon warzyw uprawianych pod osłonami, w których utrzymywana jest stała temperatura w porównaniu do roślin rosnących w temperaturze zmiennej, niższej nocą o 5-7°C w porównaniu do temperatury dnia.

OPADY

Łączna ilość wody pochodzącej z opadów deszczu, śniegu i gradu wynosi w Polsce średnio 550 mm, przy czym w ostatnich latach ilość opadów, zwłaszcza śniegu, zmniejsza się, co uniemożliwia zgromadzenie w miesiącach zimowych i wiosennych zapasu wody w glebie. W ogrodach działkowych i przydomowych mamy zazwyczaj techniczne warunki umożliwiające dostarczenie roślinom odpowiedniej ilości wody w optymalnym dla wzrostu i rozwoju terminie.

Rośliny warzywne różnią się znacznie pod względem zapotrzebowania na wodę. Do wymagających należą: warzywa kapustne, seler, ogórek, rzodkiewka, warzywa cebulowe, fasola szparagowa, ziemniak wczesny i pomidor karłowy. Średnie lub małe wymagania ma: marchew, pietruszka, burak ćwikłowy, groch zielony, pomidor wysoko rosnący, chrzan, rabarbar, dynia. Ogólnie można przyjąć, że większe wymagania mają warzywa korzeniące się płytko, mniejsze - korzeniące się głęboko i sięgające korzeniami do głębszych, wilgotnych warstw gleby lub do wód gruntowych. Bardziej odporne na niedobór wilgoci w glebie są te rośliny, które w początkowym okresie wzrostu były podlewane oszczędnie co zmusiło je do poszukiwania wody i wytworzenia większego i głębiej sięgającego systemu korzeniowego. Takie „zahartowane" rośliny łatwiej zniosą suszę lub naszą dłuższą nieobecność na działce, związaną z wakacyjnym wyjazdem.

Należy trzymać się zasady, że jeśli nie będziemy mogli regularnie podlewać roślin w późniejszym okresie ich wzrostu, nie należy też podlewać ich, gdy są małe. Uprawiane z rozsady należy po posadzeniu raz obficie podlać, a następnie nie podlewać. Wyjątek stanowią warzywa pod osłonami, które przez cały okres wegetacji zdane są na naszą opiekę, przy czym zbyt częste podlewanie jest także niekorzystne, gdyż zmniejsza odporność roślin na okresowe przesuszenie i zwiększa niebezpieczeństwo wystąpienia chorób grzybowych.

Zapotrzebowanie warzyw na wodę nie jest takie samo w ciągu całego okresu ich wzrostu. W rozwoju roślin występują tzw. okresy krytyczne, w których niedobór wody w sposób szczególnie niekorzystny odbija się na wysokości i jakości plonu. Dla pomidorów i ogórków okres krytyczny to wiązanie owoców, u kapusty - wiązanie główek, u kalafiora - tworzenie 6-7 liścia i wiązanie róż, u grochu i fasoli - kiełkowanie oraz kwitnienie i wiązanie strąków, u cebuli - wschody i tworzenie cebul, u marchwi i pietruszki - okres intensywnego wzrostu, który dla odmian średnio późnych i późnych przypada w lipcu i sierpniu.

WIATR

Niezbyt silny wiatr jest czynnikiem środowiska obojętnym, a w niektórych przypadkach korzystnym dla roślin. Ruch powietrza jest potrzebny w uprawie pod osłonami, gdyż zmniejsza wilgotność powietrza wokół roślin co ogranicza ich porażenie przez choroby grzybowe i sprzyja zapyleniu gatunków samopylnych np. pomidorów i papryki.

Niektóre warzywa np. fasola i ogórki nie lubią stanowisk przewiewnych i lepiej rosną i plonują w miejscach osłoniętych od wiatru. Szkody powodowane przez wiatr wiążą się u nich nie tyle z mechanicznym uszkodzeniem roślin co z wysychaniem najmłodszych liści i wierzchołków łodyg.