Hortologia.eu - Facebook  gplus32

Zapisz

Współrzędna uprawa warzyw

Jedną z metod pozwalających ekonomicznie zagospodarować działkę jest uprawa współrzędna. Polega ona na równoczesnej uprawie na tym samym zagonie kilku gatunków warzyw. Do uprawy współrzędnej można też włączyć rośliny przyprawowe, lecznicze, ozdobne oraz sadownicze (truskawki i poziomki). Ta metoda uprawy wychodzi naprzeciw dążeniu do tworzenia zespołów roślin bogatych w różnorodne gatunki i jak najbardziej zbliżonych do środowiska naturalnego.

Uprawy współrzędnej nie wymyślił człowiek. Jest ona naśladownictwem przyrody, która nie zna upraw jednorodnych i w każdym środowisku tworzy zespoły składające się z wielu gatunków roślin oraz z żyjących wśród nich zwierząt. Ta różnorodność umożliwia utrzymanie równowagi biologicznej, gdyż każdy z tych organizmów mając inne potrzeby co innego pobiera z gleby i co innego do niej oddaje.

Do zalet uprawy współrzędnej zaliczamy:

- Możliwość zbioru kilku plonów z tej samej powierzchni w jednym sezonie wegetacyjnym,

- Większą odporność roślin na choroby. W uprawie jednorodnej choroba łatwo przenosi się na sąsiednie rośliny, a tempo rozprzestrzeniania się ma charakter epidemii i wymaga szybkiej interwencji w postaci chemicznych metod zwalczania. W uprawie współrzędnej gatunki na grządce przeplatają się, tworząc wielogatunkowe zbiorowisko roślin, a sąsiadujące ze sobą rzędy roślin należących do różnych rodzin botanicznych stanowią często barierę w rozprzestrzenianiu się chorób.

- Mieszające się zapachy i barwy roślin warzywnych, przyprawowych i ozdobnych mylą szkodniki kierujące się głównie węchem i wzrokiem, utrudniając im odnalezienie rośliny żywicielskiej np.:

- zapach cebuli, pora, skorzonery, sałaty i szałwii uprawianych na zagonie łącznie z marchwią odstrasza połyśnicę marchwiankę;

- zapach marchwi skutecznie wprowadza w błąd śmietkę cebulankę utrudniając jej odnalezienie rośliny żywicielskiej;

- cebula i por zapobiegają także rozwojowi szarej pleśni na truskawkach;

- szałwia, koper, tymianek, pomidor, seler ograniczają występowanie bielinków na warzywach kapustnych;

- nasturcja przyciąga mszyce, które w ten sposób rzadziej atakują warzywa;

- aksamitka i nagietek ograniczają rozwój nicieni.

- W bardziej zróżnicowanym środowisku chętniej bytują organizmy pożyteczne np. owady zjadające szkodniki roślin, zapylające kwiaty. Z tego względu chemiczna ochrona jest znacznie rzadziej potrzebna niż w uprawach jednorodnych.

- Gleba od wiosny do późnej jesieni ocieniona przez intensywnie rozwijające się rośliny nie wysycha i nie traci struktury gruzełkowatej. Ograniczony jest też rozwój chwastów, które napotykają stale na silną konkurencję ze strony roślin uprawnych.

Wadą uprawy współrzędnej jest utrudniona (w razie potrzeby) chemiczna ochrona roślin, ponieważ na grządce znajdują się rośliny w różnych fazach rozwojowych: jedne wschodzą, inne są w pełni rozwoju wegetatywnego, a jeszcze inne właśnie się zbiera. Trudne jest też prowadzenie zmianowania, ale ten problem można rozwiązać planując uprawy na poszczególnych grządkach i zapisując co gdzie rosło.

Aby zbierać plony warzyw kilka razy w ciągu roku i nie doprowadzić do wyczerpania gleby, trzeba ją właściwie nawozić. Podstawą nawożenia w uprawach współrzędnych są nawozy organiczne - głównie kompost i nawozy zielone.

Na uprawę roślin przeznaczonych na zielony nawóz powinniśmy wykorzystać każdą dłuższą przerwę, gdy grządki są nie obsiane np. miesiące jesienno-zimowe i wczesną wiosnę. W tym czasie można uprawiać rośliny zimotrwałe np. żyto lub wykę ozimą. Latem też nie musimy czekać aż cała grządka będzie wolna. Nawozy zielone można wysiewać w rzędy z których właśnie zebraliśmy plony. Jako rośliny przeznaczone na zielony nawóz w miesiącach letnich, możemy uprawiać całą gamę roślin motylkowych: łubiny, wykę jarą, bobik, a z nie motylkowych - żyto i facelię. Szczególnie facelia jest rośliną godną polecenia. Oprócz dużej wartości nawozowej i małych wymagań klimatycznych i glebowych należy też docenić jej walory ozdobne (piękne niebiesko-fioletowe kwiaty) oraz jej znaczenie jako rośliny miododajnej, przywabiającej na naszą działkę owady zapylające. Poza tym nie jest ona spokrewniona z żadną rośliną warzywną i przyprawową, co ułatwia planowanie zmianowania po jej przyoraniu.

Nawożenie mineralne możemy zastosować wiosną przed siewem lub sadzeniem warzyw. W późniejszym czasie jest ono wskazane jedynie w przypadku wyraźnych niedoborów składników pokarmowych.

Uprawa współrzędna nie jest trudna, wymaga jednak trochę wiedzy i twórczej inwencji. Na początku można łączyć dwa lub trzy gatunki warzyw, stopniowo, w miarę zdobywania doświadczeń, powiększając ich ilość oraz wprowadzając rośliny przyprawowe, lecznicze i ozdobne.

Przystępując do uprawy współrzędnej trzeba wiedzieć, że rośliny rosnące obok siebie lub po sobie na tej samej grządce wzajemnie na siebie oddziaływują. Nie zawsze ten wpływ jest korzystny. Jedne gatunki stymulują rozwój innych, drugie przeciwnie - hamują wzrost, kwitnienie i owocowanie. Przyczyną tego zjawiska jest wydzielanie przez rośliny różnych substancji organicznych. Przez liście do atmosfery wokół nich dostają się olejki eteryczne, gorczyczne, etylen, przez korzenie do gleby alkaloidy, aminokwasy, cukry. Rośliny rosnące w pobliżu mogą wchłonąć taką ilość tych substancji, że ujawnia się silne działanie hamujące lub pobudzające wzrost np.:

- Cebula za pomocą wydzielin korzeni hamuje wzrost fasoli;

- Warzywa rzepowate (kapusty, kalafior, rzodkiewka, rzodkiew) uprawiane przez dłuższy czas w sąsiedztwie pomidorów opóźniają ich wzrost i kwitnienie;

- Marchew wydziela przez liście substancje pobudzające wzrost porów.

Wydzieliny korzeni mogą też modyfikować mikroflorę glebową w taki sposób, że sprzyja ona lub działa niekorzystnie na inne gatunki roślin. Pewnym wskaźnikiem, czy rośliny dobrze się czują w swoim sąsiedztwie jest rozwój systemu korzeniowego. Jeśli korzenie obu dobranych przez nas gatunków przeplatają się tworząc zwartą całość, może to świadczyć o obopólnych korzyściach.

Dobierając gatunki należy rozważyć nie tylko ich wzajemne sympatie i antypatie, ale także dążyć do tego, aby nie konkurowały o czynniki niezbędne do wzrostu i rozwoju, a ich wymagania nie były sprzeczne.

- Powinniśmy tak dobrać wielkość sąsiadujących ze sobą roślin lub tak zmodyfikować rozstaw rzędów i odległości w rzędzie, aby rośliny wzajemnie się nie cieniowały. Liście roślin będących w pełni rozwoju powinny się jedynie stykać lub lekko krzyżować.

- Rośliny płytko korzeniące się dobrze jest łączyć z głęboko korzeniącymi się, żeby pobierały składniki pokarmowe z różnych warstw gleby.

- Na tym samym zagonie nie należy uprawiać roślin bardzo różniących się pod względem wymagań pokarmowych, gdyż jedne będą przenawożone, a drugie mogą cierpieć z powodu niedoboru składników pokarmowych.

- Z podobnych względów nie należy łączyć na jednej grządce roślin o bardzo dużym i małym zapotrzebowaniu na wodę.

- Uwzględniając potrzeby cieplne roślin dobrze jest łączyć w większe zespoły rośliny ciepłolubne. Umożliwia to ochronę upraw przed przymrozkami, przykrycie ich niskim tunelem lub ściółkowanie gleby czarną folią.

Z praktycznego punktu widzenia na środku zagonu powinniśmy siać lub sadzić rośliny, które potrzebują dużo światła i w pełni rozwoju osiągają duże rozmiary, ale wymagają mniej zabiegów uprawowych (rośliny główne). Brzegi zagonów wykorzystujemy do uprawy roślin bardziej pracochłonnych, o krótszym okresie wegetacji (rośliny współrzędne), które zbierzemy przed rozrośnięciem się rośliny głównej. Takie rozmieszczenie upraw ułatwi nam pracę i zapobiegnie niepotrzebnemu udeptywaniu gleby w czasie pielęgnacji i zbioru roślin.

Na zagonie, na którym przykopaliśmy niedawno rośliny przeznaczone na zielony nawóz, lepiej rosną warzywa lub kwiaty uprawiane z rozsady. Przy uprawie z siewu korzystniej jest, gdy gleba jest bardziej osiadła i lepiej przylega do nasion.

Warzywa zebrane z upraw współrzędnych są smaczniejsze i zdrowsze (gdyż otrzymano je przy mniejszym zużyciu środków ochrony roślin i nawozów sztucznych) a ogród warzywny staje się ładny, barwny, różnorodny oraz dobrze się komponuje z częścią ozdobną i wypoczynkową.